|
©Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi
|
|
|
|
|
 |
Kızıl Kilise |
|
|
|
|
Çizimler için tıklayın...  |
Fotoğraflar için tıklayın...  |
|
|
|
|
Türü:
|
Kilise |
|
Plan Tipi:
|
Serbest Haç |
|
Yapım Tarihi:
|
6. yy |
|
Evre:
|
Erken |
|
Araştırma Yöntemi:
|
Araştırma |
|
Rakım:
|
|
|
|
|
|
Bölge:
|
İç Anadolu |
|
İl:
|
Aksaray |
|
İlçe:
|
Güzelyurt |
|
Köy:
|
Sivrihisar |
|
Antik Adı:
|
|
|
|
|
  |
|
| Yeri: Aksaray İli, Güzelyurt İlçesi, Sivrihisar Köyündedir. Kilise, Gelveri'ye 5 km, Aksaray'a 55 km uzaklıkta olup Aksaray'ın Niğde sınırındaki Sivrihisar Köyü'nde yer almaktadır. |
| Konumu ve Çevresel Özellikleri: Kilisenin içinde bulunduğu köy, Sivrihisar Kalesi'nin ve kayalıkların eteklerinde kurulmuştur. Geniş bir vadinin ortasında tek başına yer alan yapıya karayolundan yürüyerek on dakikada ulaşılmaktadır [Doğan 2008:11]. Kilisenin güneybatısında, köylülerin "Hayat Suyu" olarak adlandırdıkları eski bir ayazma bulunmaktadır [Ötüken 1980a:269]. |
| Araştırma ve Kazı: 20. yy'ın başlarında kiliseyi ziyaret eden H. Rott, yapıya geniş yer vermiş, kilisenin ilk planını yayımlamıştır [Rott 1908:276-282, Abb.101]. Yapıyı ziyaret ederek planını yayınlayan ve mimarisine ayrıntılı değinen diğer araştırmacılar G.L. Bell ve M. Restle olmuştur. Son olarak S. Doğan, kiliseyi detaylı şekilde ele alarak bir kitap halinde yayınlamıştı [Doğan 2008]. |
| Tanım: Mimari Özellikleri: "T" biçimi haç planlıdır. Tüm haç kolları serbest değildir. Batı haç kolunun kuzeyinde iki destekle ayrılan uzunlamasına bir mekan yer alır. Batı haç kolunun güneyinde ise buna simetrik bir köşe mekanı yoktur. Dolayısıyla güney haç kolu serbesttir ve plan asimetriktir. Kuzeybatı köşe mekanını ayıran destek dizisi, dikdörtgen kesitli çifte sütun kaidesi üzerine yerleştirilmiş çifte sütun tipindedir. Sütunların ve kaidelerin iç yüzlerinde görülen oyuklar, köşe mekanı ayıran levhaların kullanılmış olduğunu gösterir. Haç kollarının kesiştiği kare planlı merkezi mekan, büyük at nalı kemerler üzerinde yükselen sekizgen kasnaklı bir kubbe ile örtülüdür. Kubbe yarım küre biçimli ve kesme taştan yapılmıştır. Kubbeye geçiş tromplarla sağlanmış olup oldukça harap durumdadırlar. Haç kolları ve kuzeybatı köşe mekanı beşik tonozlarla örtülmüş ve kısmen yıkılmışlardır. Yapının doğusunda yer alan apsis içten at nalı, dıştan beş cephelidir. Apsis yarım kubbesi yıkılmıştır. Kiliseye giriş, batı ve güney haç kollarının batı duvarında ve kuzeybatı mekanının batı duvarında olmak üzere üç kapıdan sağlanmıştır. Sonradan eklendiği düşünülen narteks bölümünün sadece kuzey duvarı ayakta kalmıştır. Yapının cephe duvarları düzgün, büyük boyutlu kesme taş ve harç ile örülmüştür. Taşlar kızıl renkte olup her cephede farklı ölçülerdedir. İç duvarları ise dış cephelerden farklı teknikte, büyük bir bölümünde daha küçük boyutlu ve düzgün olmayan kaba yontulmuş taşlar kullanılmıştır [Doğan 2008:21-40]. Bezeme Özellikleri: Kilisenin cephelerinde tüm saçak hattı geisipodes/diş bezemeli ince frizler ve profilli silmeler ile bezenmiştir. Frizlerin büyük bir kısmı yıkılmıştır. Yapının batıya açılan kapı lentolarında ise kabartma tekniğinde madalyon içinde Latin haçı motifi görülür. Batı haç kolunun batı cephesinde at nalı pencerenin kilit taşında madalyon içinde Christogram yer alır. Cephe duvarlarında kazıma haç motifleri görülebilir [Doğan 2008:41-44]. Kilise duvarlarına kazılan haç motifleri ve yazılardan yapının hacılar tarafından ziyaret edilen önemli bir dini merkez olduğu anlaşılmaktadır [Ötüken 1980a:269]. |
| Buluntular: |
| Yorum: Kızıl Kilise'nin Nazianzoslu Aziz Gregorios'un mezar yapısı olarak inşa edilmiş olduğu birçok araştırmacı tarafından kabul edilmektedir [Rott 1908:281-282; Ramsay-Bell 1909:376; Doğan 2008:62]. Dördüncü yy'da ölen azizin röliklerinin korunması amacıyla Kızıl Kilise'nin 6. yy'da yapıldığı, kuzeybatıdaki köşe mekanın da azizin mezar yeri olarak planlandığı düşünülmektedir [Doğan 2008:62]. |
| Tahribat: |
