©Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi


Müslümantepe

Çizimler için tıklayın...

maps

Fotoğraflar için tıklayın...

Müslümantepe
Türü:
Höyük
Rakım:
480 m
Bölge:
Güneydoğu Anadolu
İl:
Diyarbakır
İlçe:
Bismil
Köy:
Şahintepe
Araştırma Yöntemi:
Kazı
Dönem:
Erken Demir Çağı

     


Yeri: Diyarbakır ili; Bismil İlçesi'ne bağlı Şahintepe (Till Şahn) Köyü'nün kuzeybatı kenarında yer alır.
Konumu ve Çevresel Özellikleri: Höyük; Dicle Nehri'nin güney kıyısında; güneyden gelerek vadi tabanının içine doğru uzayan bir yarımada görünümündeki doğal kayalık üzerindedeir. Batı ve kuzey yönlerinden Dicle Nehri; doğudan ise; güneyden gelerek höyüğün eteklerini geçtikten sonra Dicle'ye dökülen Çoramezri Deresi ise sınırlanmıştır. Tepenin güneydoğu yamacından itibaren köy yerleşimi başlamaktadır.
Tarihçe:
Araştırma ve Kazı: Müslümantepe, Yukarı Dicle Vadisi yüzey araştırmaları sırasında ilk kez G. Algaze ve ekibi tarafından ziyaret edilmiştir [Algaze et al. 1991:175-240]. 1999-2000 yıllarında ise ODTÜ-TAÇDAM Projesi çerçevesinde E. Ay başkanlığındaki bir ekip tarafından son dönem yüzey araştırmaları yapılarak ilk sonuçları yayınlanmış ve 2001 yılında kazı çalışmalarına başlanmıştır [Ay 2002b:491]. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından hazırlanmış tescilli arkeolojik sit alanları listesinde yer almaktadır.
Tabakalanma: Müslümantepe'nin çeşitli dönemlerde Kuzey Mezopotamya ova kültürleri ile Doğu Anadolu dağlık bölge kültürleri arasındaki geçiş bölgesinde yer almasının yanı sıra, stratejik konumu nedeniyle de önemli bir yerleşim yeri olduğu anlaşılmaktadır. Höyük yüzeyinden Geç Uruk, Ninive 5, Metalik seramik, Orta ve Son Tunç Çağı ile Erken Demir Çağı seramiği toplanmıştır [Ay 2001:695-696]. Ayrıca yapılan çalışmalarda tespit edilen mezarlar, Müslümantepe'de güçlü bir İlk Tunç Çağı yerleşmesinin olduğunu kanıtlamıştır. Mezarlık alanında açığa çıkarılan ve olasılıkla, mezarlardan daha erken bir döneme ait olan mimari kalıntı, Müslümantepe'nin Kalkolitik Çağ'da da geniş bir yayılım alanına sahip olduğuna işaret etmiştir [Ay 2004:377].
Buluntular: Mimari: Müslümantepe'de A1/21 açmasında bulunan mezar çukurları, belirli bir mimari bütünlüğe sahip olmayan I. tabakaya ait taş temelin ve altındaki blokajın içine açılmıştır. Kazılan tabaka toprağından çok sayıda Yeni Assur Dönemi çanak çömlek parçası ele geçmiştir. Mezarlar değerlendirilip kaldırıldıktan sonra yapılan derinlik çalışmalarında, mezarların tahrip ettiği blokajlı yapının niteliği daha belirgin bir şekilde ortaya çıkmıştır. A1/21 açmasında blokajlı yapının girişi önüne gelen ve çamur harcıyla sertleştirilen açık bir alan saptanmıştır. Bu açık alandan, blokaj zeminli ve taş temelli bir yapıya girilmektedir. Bu yapı A1/21 açması ile B1/21 açmasında doğu-batı yönünde uzanan dikdörtgen planlı bir mekandır. Mekana giriş batı (kısa) duvarın kuzey ucundan sağlanmaktadır. Mekanın içinde ele geçen bir ekmek fırını, bu mekanın niteliğinin anlaşılmasını kolaylaştırmaktadır. Girişin tam karşısında yer alan fırın, mekanın kuzey (uzun) duvarına yaslanmış şekilde konumlanmıştır. Yapının taş temelinin güneydoğu köşesi B1/21 açmasının kenarına girmekte ve olasılıkla bir yapı kompleksinin temeline dayanmaktadır [Ay 2002b:493]. Müslümantepe'de açığa çıkarılan Ortaçağ mezarlarının tahrip ettiği blokaj temelli yapı, Yeni Assur Dönemi mimari özelliklerini yansıtmaktadır [Ay 2002b:497]. Çanak Çömlek: 2000 yılında höyük üzerinde yapılan yüzey çalışmalarının ışığında, Müslümantepe'nin, Yukarı Dicle kültür bölgesinin Assur İmparatorluk Çağı, Er Hanedanlar Çağı ve Geç Uruk Çağı kültür tarihinin aydınlatılmasında önemli bir rol oynayacağı gözlenmiştir. Tepe üzerinde yapılan çalışmalarda I. tabakaya ait toprak içinden çok sayıda Yeni Assur seramiği elde edilmiştir [Ay 2002a:415-422].
Kalıntılar:
Yorum ve tarihleme: Müslümantepe'nin çeşitli dönemlerde Kuzey Mezopotamya ova kültürleri ile Doğu Anadolu dağlık bölge kültürleri arasındaki geçiş bölgesinde yer almasının yanı sıra stratejik konumu nedeniyle de önemli bir yerleşme yeri olduğu anlaşılmaktadır. Amedi (Diyarbakır) ile Hısn-ı Keyfa (Hasankeyf) arasında kalan Müslümantepe ve çevresindeki merkezler, Ortaçağ'da 11-12. yy'lar arasında Artuklular ve Ermeni Krallığı ile Urfa Haçlı Kontluğu arasında egemenlik mücadelesine sahne olmuştur. Bizans Dönemi'nde ise bölge, Dicle boyunca, Bizans-Sasani İmparatorlukları arasında stratejik konumu nedeniyle bir sınır problemi olmuştur. Dicle boyundaki bu sınır mücadelesi, daha önceki dönemden, Roma-Part İmparatorlukları'ndan mirastır. Gaugamala ve Arbela savaşlarından ve Pers İmparatorluğu'nun çöküşünden sonra da Yukarı Dicle Bölgesi, önce İskender daha sonra da Selevkoslar'ın eline geçmiş ve bütün dönemler boyunca tartışmalı bir sınır bölgesi olmuştur. Assur İmparartorluğu'nun kuzey sınırında yer alan Müslümantepe'nin, daha önce güneydeki Akadlar'la, kuzeydeki dağlık bölge halkları arasındaki ihtilaflarda da önemli bir taraf olduğu düşünülmektedir. Erhanedanlar Dönemi ile Geç Uruk Dönemi'nde de Sümer kültürünü, kuzeyde temsil etmiştir [Ay 2002a:415].


Liste'ye