|
©Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi
|
|
|
|
|
|
İvriz Kabartması |
|
|
Çizimler için tıklayın...  |
Fotoğraflar için tıklayın...  |
|
Türü:
|
Kutsal Alan |
|
Rakım:
|
m |
|
Bölge:
|
İç Anadolu |
|
İl:
|
Konya |
|
İlçe:
|
Halkapınar |
|
Köy:
|
İvriz |
|
Araştırma Yöntemi:
|
Yüzey Araştırması |
|
Dönem:
|
|
|
|
|
  |
|
| Yeri: Konya'nın Halkapınar İlçesi'nde, İvriz Köyü'ndedir. Ereğli İlçesi'nin 15 km güneydoğusunda İvriz'de bir su kaynağının bulunduğu kayalıklarda yer alır. |
| Konumu ve Çevresel Özellikleri: |
| Tarihçe: |
| Araştırma ve Kazı: Bu eser 1988 yılında Ereğli Müzesi'ne getirilmiştir. Bundan başka Ereğli'de yapılan bir hafriyat sonucunda 1990 yılında benzer bir anıt daha bulunmuştur. |
| Tabakalanma: Bu anıt Geç Hitit krallarından Tuvvana Kralı Warpalawas'a aittir. Aynı yörede Ambarderesi adı verilen boğazda kayalıklar üzerinde çok yakın benzeri olmakla birlikte daha küçük ve yazıtı bulunmayan ikinci bir anıt daha vardır. İvriz Kabartması Geç Hitit sanatının en önemli anıtlarından biridir. |
| Buluntular: Heykel/Kabartma: Bu kabartmada iki adet insan figürü yer alır. Bu figürlerden büyük olanın yüzünün ön tarafındaki HH yazıtından ve başlığındaki boynuzlardan bunun yörede Luwiler tarafından kabul gören, Fırtına Tanrısı Tarhu'ya ait olduğu anlaşılmaktadır. Karşıda bulunan küçük figür de tanrıya tazim ve kullukta bulunan Kral Warpalawas'tır. Tanrı'nın sağ elinde asma dalı ve sol elinde bir başak demeti bulunmaktadır. Başakların uzun sapları ise tasvirin ayaklarına kadar iner. Tanrının elinde tuttuğu başaklar ve üzüm salkımları, aynı zamanda bitkilerin tanrısı olduğunu açıklamaktadır. Hitit büyük krallığı dönemindeki dini metinlerden, Fırtına Tanrısı'nın oğullarından Telepinu'nun bitkiler ve tahıl ürünleriyle bağlantılı olduğu bilinmektedir. E. Akurgal tarafından Tanrının külahı ile her iki figürün saç ve sakal işçiliğindeki stilizasyon ve ayrıca burunlarındaki irilik ve eğikliğin Arami etkilerinden kaynaklandığı belirtilmektedir. Kralın giysilerindeki zenginlikten Zincirli Sakçagözü eserlerinde görülen Arami tarzı giysilerle yakın ilişkisi olduğu üzerinde durulmaktadır. İvriz Kabartması Arami etkilerinin yanında MÖ 2. binyıl Hitit etkileri ve 1. binyıldaki çağdaşı Frig etkilerini de taşır. Tanrı rölyefindeki tıknaz yapı içinde kol ve bacak şekilleri MÖ 2. binyıldan izler taşırken, kemeri Frig maden kemerleriyle benzerlik gösterir. Tanrının beden yapısı, giysideki detaylar, Hitit büyük krallık döneminin etkilerini taşımaktadır. Tanrıdaki yürüyüş pozisyonu Yazılıkaya tanrılarını andırır. Kral Warpalawas'ın giydiği etek kısmı püsküllü giysi ve ucu saçaklı şal biçimindeki manto Arami etkisini yansıtırken elbisenin önü Frig fibulası ile tutturulmuştur. Yine kralın küpesi, iri boncuklu kolyesi ve bilezikleri Arami etkisini ortaya koyar. İvriz Anıtı'nı yaptıran ve bu anıtta tasviri bulunan kral Warpalawas III. Tiglatpileser dönemi Assur belgelerinde adı geçen kral Urballa'dır. Ayrıca bir Nimrud tabletinde Urballa ile Tuvana Kralı Warpalawas kastedilmektedir. Bu kral Assur belgelerinde Assur'a vergi ödeyen Tabal krallarından birisidir. Warpalawas'a ait Bor'da bulunan bir stel İvriz Kabartması'na parelellik gösterir. Niğde yakınlarında antik Tyanitis'te bulunan bir HH yazıtında da Kral Warpalawas'tan söz edilmiştir. Bütün bu belgelerden Warpalawas'ın MÖ 738-710 tarihleri arasında hüküm sürdüğü anlaşılmaktadır. Ancak İvriz Kabartması MÖ 730 yıllarında işlenmiştir. Kabartma Zincirli ve Sakçagözü'nde bulunan bazı eserlerle benzerlik göstermektedir. E. Akurgal kralın elbisesinde bulunan Frig fibulası ve kemerden hareketle anıtın yapılış tarihini MÖ 720 yılları olabileceğini ileri sürmektedir. Ayrıca İvriz Kabartması'ndaki süsleme etkileri Frigler'e, onlar aracığıyla da batıda İonlar'a geçmiştir. Yine İvriz'de bu anıtın çağdaşı olduğu anlaşılan yazıtlı ve kabartma resimli bir stel bulunmuştur. |
| Kalıntılar: |
| Yorum ve tarihleme: |
