|
©Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi
|
|
|
|
|
 |
Khalkoprateia Kilisesi |
|
|
|
|
Çizimler için tıklayın...  |
Fotoğraflar için tıklayın...  |
|
|
|
|
Türü:
|
Kilise |
|
Plan Tipi:
|
Bazilika |
|
Yapım Tarihi:
|
5. yy ortası |
|
Evre:
|
Erken |
|
Araştırma Yöntemi:
|
Araştırma |
|
Rakım:
|
38 |
|
|
|
|
Bölge:
|
Marmara |
|
İl:
|
İstanbul |
|
İlçe:
|
Fatih |
|
Köy:
|
Alemdar Mah. |
|
Antik Adı:
|
Konstantinopolis |
|
|
|
  |
|
| Yeri: İstanbul İli, Fatih İlçesi, Sultanahmet semtinde, Alemdar Caddesi, Zeynep Sultan Sokak'ta bulunmaktadır. |
| Konumu ve Çevresel Özellikleri: Bizans Dönemi'nde bakırcı esnafına ait olan bu bölgeye 5. yy ortalarında yapılan ve Meryem'e (Theotokos) ithaf edilmiş olan bu kilise, Ayasofya'nın 100 m kadar batı tarafındadır. Meryem kültü bakımından çok önemli sayılan bu kilisede Meryem'e ait olduğuna inanılan bir kuşak saklanıyordu ve Meryem ile ilgili yortular bu kilisede bizzat imparator ve patriğin de hazır bulunduğu törenlerle kutlanıyordu. Yapının 150 m güneyinde Augusteion Meydanı, doğu tarafında Ayasofya ve Patrik Sarayı, 50 m güneybatısında Bazilika Sarnıcı (Yerebatan) bulunmaktaydı. Günümüzde binaların altında kalmış durumdadır. Yapıların arasından apsisi ve Zeynep Sultan Camii avlusunun güney duvarınının bir kısmını oluşturan kuzey duvarı görülmektedir. |
| Araştırma ve Kazı: 1912 yılında kazı çalışmaları gerçekleştirilmiş ve çeşitli yapı öğeleri bulunmuştur [Müller-Wiener 2001:77]. 1963-1965 tarihleri arasında ise Alman Arkeoloji Enstitüsü'nden W. Kleiss tarafından kilisede ve yapının kuzeybatı ucuna bitişik olan merkezi planlı yapı kalıntısında araştırmalar yapılmıştır [Kleiss 1965; Kleiss 1966]. |
| Tanım: Mimari Evreler: 5. yy'ın ortalarına doğru inşa edilen ilk kilise 476 yılında yangın sonucu yıkılınca yerine günümüzdeki yapı inşa edilmiştir [Müller-Wiener 2001:76]. 6. yy'ın ortalarında deprem sonucu zarar gören yapı II. Iustinos tarafından onarılmıştır. İmparator I. Basileos döneminde (867-886) ve 13. yy sonu-14. yy başı arasında onarımlar gören yapı, 1484 yılında camiye dönüştürülür. Yapı, 1755 yangını, 1766 depremi, 1808 ve 1826 Yeniçeri ayaklanmalarından zarar görmüş ve sonrasında onarılmıştır [Müller-Wiener 2001:76-77]. 1936 yılında Vakıflar İdaresi tarafından yapının minaresi yıktırılmış ve ahşap olan çatısı söktürülmüştür. Mimari Özellikler: Günümüze sadece kilisenin apsisi ve kuzey nef duvarının bir kısmı ile kuzeybatı köşesine bitişik merkezi planlı bir yapının kalıntısı ulaşabilmiştir [Krautheimer 1986:105]. Kilise iki sütun dizisi ile üç nefe ayrılmış olan ahşap örtülü klasik tipte bazilikal planlı bir kilisedir. Dıştan üç cepheli olan apsis, içten yuvarlaktır [Mathews 1976:319-320, res. 34.1-34.3]. Yoğun bir yapılaşmanın içinde kalmış olan kiliseden geriye apsis ve güney duvarının bir kısmı gelmiştir. Yapının apsis kısmı batısında bir duvarla sınırlandırılmış, yaklaşık 8 x 8 m boyutlarında kare planlı bir mekan olarak karşımıza çıkmaktadır. Doğu duvarında halen camiye ait mihrap kalıntısı görülebilmektedir. Mekanın batı duvarında üç açıklık vardır. Ortadaki yuvarlak kemerli açıklıkta demir bir kapı kullanılmış, yanlardaki açıklıklar da beton briketlerle örülmüştür. Yapının apsis kısmına ek olarak güneydoğu duvarı da ayaktadır [TAYEx 02.09.2008]. Bezeme Özellikleri: Kilisenin kuzeybatı ucuna bitişik olan merkezi planlı yapıda 14. yy'a ait freskler bulunmuştur [Mango 1969-70a:369-372]. |
| Buluntular: |
| Yorum: S. Eyice, kilisenin kuzey batısına bitişik olan merkezi planlı yapının vaftizhane değil, martyrion olduğunu belirtir [Eyice 1993a:61]. |
| Tahribat: Osmanlı Dönemi'nden itibaren yoğun bir yapılaşmanın görüldüğü bölgede yapıdan geriye sadece kilisenin apsis kısmı ve güney duvarının küçük bir kısmı kalmıştır. Yapı kalıntısının batısında bir otopark bulunmakta, moloz ve otlarla kaplı mekanın içinde de otoparka ait malzemeler görülmektedir. Kuzey duvarında bitişik olarak inşa edilmiş ve sonradan kaldırılmış betonarme evlerin çatı izlerine rastlanır [TAYEx 02.09.2008]. |
