|
©Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi
|
|
|
|
|
 |
Perinthos Bazilikası |
|
|
|
|
Çizimler için tıklayın...  |
Fotoğraflar için tıklayın...  |
|
|
|
|
Türü:
|
Kilise |
|
Plan Tipi:
|
|
|
Yapım Tarihi:
|
5 ve 12. yy |
|
Evre:
|
Erken Orta |
|
Araştırma Yöntemi:
|
Kazı Araştırma |
|
Rakım:
|
5 |
|
|
|
|
Bölge:
|
Marmara |
|
İl:
|
Tekirdağ |
|
İlçe:
|
Marmara Ereğlisi |
|
Köy:
|
|
|
Antik Adı:
|
Perinthos - Herakleia |
|
|
|
  |
|
| Yeri: Tekirdağ İli, Marmara Ereğlisi'nde, Köyiçi mevkiinde 59 pafta, 2462 parselde yer alan Perinthos Anıtsal Yapısı'nın hemen kuzey kesiminde, Ceditali Mahallesi, Sellektör Sokak, numara 1/A'dır. |
| Konumu ve Çevresel Özellikleri: Aşağı Şehir'de, kale kapısının doğu kenarındadır. |
| Araştırma ve Kazı: 1992 yılında bir bina inşaatının temel atma işlemi sırasında yapı kalıntılarının bulunması sonucu gerçekleştirilen kurtarma kazısı ile ortaya çıkarılmıştır. 1992-93 yıllarında Tekirdağ Müzesi Müdürü M. Akif Işın başkanlığında bazilikanın batı bölümünde kazı yapılmıştır. 2005 yılında kazı yapılacak alanda yer alan kagir ve betonarme binalar yıkılarak temizlik çalışmaları tamamlanmış, 2006 yılında bazilikanın doğusunda yer alan apsisi ile binanın dış konturlarını bulma amacıyla 7 adet açma açılmıştır. 2007 yılında da 2,5 ay süren kazıyla çalışmalara devam edilmiştir. |
| Tanım: Mimari Evreler: Bazilika 5. yy'da yapılmıştır, ancak birden çok yapım evresi bulunmaktadır. Bu bazilikanın atriumunun güney arkadı ile narteksin güney bölümü üzerine 11. ya da 12. yy'da küçük bir kilise inşa edilmiş ve bu alanın etrafı mezarlık olarak kullanılmıştır. Yapıda bu evreden sonrasına ait, doğu-batı yönünde tespit edilen bir duvar da, tam olarak belirlenememiştir [Işın 1994:62-63; Işın 1995:28]. Mimari Özellikler: Erken Bizans Dönemi bazilikaları ile aynı formu taşıyan yapı, doğu-batı doğrultusundaki olup üç nefli ve avluludur. Yapı malzemesi olarak yeşil kumtaşı kullanılmış, aralarda hatıl olarak beşer sıra tuğla işlenmiştir. 23.8 m genişliğinde kazılan kısmı 40 m uzunluğundadır. Yapının taşıyıcı sistemi hakkında tam bir sonuca varılamamıştır. Narteksden naosa, mermer eşiği bulunan çift kanatlı 5 adet kapıyla ulaşılmaktadır. Kapılarda mil delikleri ve kapı açılım izleri bulunmuştur [Işın 1994]. 1993 yılında yapılan kazılarda naosun içinde naos tabanıyla aynı evreye tarihlenen kına taşı, tuğla ve horasan harç ile yapılan bir kuyu ortaya çıkmıştır. Büyük kilisenin surla olası bir bağlantısını ortaya çıkarmak için kuzeyde açılan uzun açmada daha derinde tabanı olan bir koridor ortaya çıkarılmıştır. Tabanı tuğla döşeli olan koridorun kuzey duvarının da bazilika ile aynı teknikte örüldüğü görülmüştür. Ancak yapının surlarla ilişkisinin anlaşılabilmesi için daha geniş açılmasının gerektiği anlaşılmıştır [Işın 1994:62-63; Işın 1995:28]. 12. yy'a tarihlenen küçük kilise ise, büyük bazilikal kilisenin güneybatı cephesinde bulunan mozaik tabanlı nefinin üzerine yapılmıştır. Tabanı büyük kilisenin mermerleri sökülerek yapılmıştır. Küçük kilisenin apsisi narteksten güney nefe geçişi sağlayan eşik taşının hemen doğusunda yer almaktadır. Küçük kilisedeki sütunların hepsi devşirmedir [Işın 1994:64]. Mevcut uzunluğun 51.4 m genişliği 23.80 m olan bazilikanın yeşilimsi kumtaşı ile örülen ve aralarına hatıl olarak tuğla işlenen yan duvarlarının içyüzlerinin mermer kaplı olduğu, 2007 yılında yapılan kazılarda in situ durumda bulunan mermer plakalar sayesinde anlaşılmıştır. Avlu ve ana mekanın mermerle kaplı olduğu, ancak kilisenin yıkılmasından sonra buradaki mermerlerin bir kısmıyla bazilikanın batı köşesinde inşa edilen şapelin tabanının kaplandığı anlaşılmıştır [Öztürk 2009: 30]. Bezeme Özellikleri: Avlu ve ana mekanın etrafı mermer bloklarla kaplı olup, blokların üzerinde "qK" monogramı bulunmaktadır. Taban mozaiklerinde genel olarak siyah-beyaz, kırmızı-sarı-yeşil renkli mozaikler kullanılmıştır. Naosun iki yanındaki mozaiklerin orta motiflerine tavus kuşu işlenmiştir. Güneyde cepheden tavus kuşu, kuzeyde ise bir kratere oturmuş iki tavus kuşu profilden işlenmiştir. Motifler daire içinde olup daha sonra kare panolar içine alınmıştır. Mozaiklerde genel çerçeve motifleri dalga motifi, sarmaşık dalı, saç motifi, meandr motifidir. Panoların içinde Herakles düğümü ile çeşitli geometrik şekiller içine yapılmış geometrik desenler, bitki motifleri ve hayvan motifleri yer almaktadır. Bitki motifleri saksıda çiçekler, sepette meyveler, meyve ağacı dalları, nar dalları, nar dalı ve tek nar motifleri şeklindedir. Hayvan motifleri ördek, böcek yiyen kuşlar, kap içinde ördek, kaz, kafes kenarında keklik, balık avlayan kuş ve yılan avlayan leylek motifleri şeklindedir. Mozaikler genel olarak iyi korunmuş durumdadır [Işın 1994:63]. Küçük kilisenin zemininde opus sectile bezeme bulunmaktadır [Işın 1994:64]. 1992-93 yıllarındaki kazılarda bulunan mozaiklerle benzerliği bulunan güney nef mozaiğindeki tesseralarda hakim renkler kırmızı, yeşil, siyah, beyaz ve sarıdır. Orta panolarda sepet, krater, çam ağacı, boğa, antilop ve tavşan betimlemeleri yer almaktadır. Saç örgüsü motifiyle ayrılan ana süslemeler arasına, kare panolar içine, kuş, ördek, kaz, keklik, yunus balığı, balık avlayan kuş ve solucan yiyen kuş motifl eriyle hayvanlar, nar ağacı, asma dalı ile armut, elma, nar ve ayva motifl eriyle meyveler işlenmiştir. Kenar bordürü olarak döşenen siyah renkli düz şeritleri, birbirini takip eden yaprak motifleri sonlandırmaktadır. 2007 yılında açığa çıkartılan mozaikteki, çam ağacı, yunus balığı, boğa, antilop ve üzüm yiyen tavşan motifl eri bazilikada daha önceki mozaiklerde görülmeyen yeni nüanslardır. Kuzey nefte ise birleştirilen iki açmanın taban kotunda büyük bir yangın tabakasıyla karşılaşılmıştır. Bu açmalarda görülen kalın kül tabakası arasında bulunan, fresk parçaları, cam mozaikler ve kabartma (duvar bordürü) örnekleri bazilikanın yapıldığı dönemdeki ihtişamını ortaya koymaktadır. Ele geçirilen fresk parçalarının, yangın esnasında yapının tavanından düştüğü, arka yüzlerinin daha iyi yapışması için, ızgara biçimli olmalarından anlaşılmıştır. Fresklerin dairesel panolar hâlinde, renkli boyalarla yan yana yapılıp hale içine alınan aziz tasvirli, tavan süslemeleri oldukları düşünülmektedir [Öztürk 2009: 30-31]. |
| Buluntular: Sikke: 11. ve 12. yy'a tarihlenen konkav Bizans sikkeleri ele geçirilmiştir. Mezarlar: Küçük kilisenin doğu kesiminde mozaiklerin üzerinde ve naosun mermer tabanında bu dönem gömülerine rastlanmıştır [Işın 1994:64]. 2007 yılında açılan açmaların üst tabakalarında, daha önceki açmalarda olduğu gibi görülen kiremit mezarların yanında, taşlarla çevrili basit mezarlar ile sanduka mezarlara rastlanmıştır. Bazilikanın yıkılmasından sonra uzun bir süre mezarlık olarak kullanılan alanda, bu yıl tespit edilen 200'e yakın gömüden elde edilen buluntular arasında haç biçimli rölikerler, kolye parçaları, yüzük, bilezik, küpe ve sikke bulunmaktadır[Öztürk 2009: 30]. |
| Yorum: Yapılan arkeolojik kazılar, ele geçirilen buluntular ve Bizans sikkelerinin incelenmesi sonucunda, bazilikanın 6. yy başlarında yapıldığı, yıkıldıktan sonra, 1300 metrekarelik bazilika alanının büyük bir kısmının mezarlık, küçük bir bölümünün ise şapel olarak kullanıldığı anlaşılmıştır. Üç nefli ve avlulu bazilikal planlı bu erken Bizans yapısı, boyutları, örgü sistemi, opus sectile döşemesi, doğu duvarına açılan iki, naosa açılan beş kapısıyla, İstanbul İmrahor semtinde bulunan ve yapımına MS 453/454 yıllarında başlanan Patrik Studios Kilisesi'yle (İmrahor Camii) büyük benzerlik göstermektedir. Latin istilası sırasında (MS 13. yy) terk edilen Studios Bazilikası'nın aksine, Perinthos Bazilikası'nın 7. yy'ın başlarında Byzantion'a kadar uzanan şiddetli Avar saldırılarıyla yıkılmış olduğu görüşü ağırlık kazanmaktadır [Öztürk 2009: 31]. |
| Tahribat: |
