|
©Türkiye Arkeolojik Yerleşmeleri - TAY Projesi
|
|
|
|
|
 |
Seyitgazi Kilise Mozaiği |
|
|
|
|
Çizimler için tıklayın...  |
Fotoğraflar için tıklayın...  |
|
|
|
|
Türü:
|
Kilise |
|
Plan Tipi:
|
Belirsiz |
|
Yapım Tarihi:
|
|
|
Evre:
|
Erken |
|
Araştırma Yöntemi:
|
Kazı |
|
Rakım:
|
960 |
|
|
|
|
Bölge:
|
İç Anadolu |
|
İl:
|
Eskişehir |
|
İlçe:
|
Seyitgazi |
|
Köy:
|
İkiçeşme Mah. |
|
Antik Adı:
|
Nakoleia |
|
|
|
  |
|
| Yeri: Eşkişehir ili, Seyitgazi ilçesi, İkiçeşme Mahallesi Karaköprü Caddesi No: 32 adresinde oturan Abdülkerim Görgülü' nün konutunun avlusunda yer almaktadır. |
| Konumu ve Çevresel Özellikleri: Kilise mozaiği Seyitgazi ilçe merkezinde bulunmaktadır. Kazısı yapıldıktan sonra üzeri toprakla örtülerek kapatılmıştır. Seyitgazi ilçesi, Eskişehir ilinin güneydoğusunda, Eskişehir Afyon karayolu üzerinde ve il merkezine 42 km uzaklıktadır. Hitit ve Frig çağlarının önemli bir yerleşme bölgesinde bulunan Seyitgazi, Roma döneminde Phrygia Epictetus bölgesi içerisinde yer almıştır. Roma çağında Nacolea ismiyle anılan kent, asker ve ticari açılardan konumu nedeniyle önem kazanmış ve kendi adına sikke bastırmıştır. Merkez, Sangarios Nehri'nin bir kolu olan Parthenios Suyu (Seyit Su) üzerinde yer almaktadır. Stratejik konumunu açıkça görülecegi gibi bölgedeki yollara borçludur. Nacolea, Dorylaeum'un güneyinde ve önemli ticaret merkezi Apameia'ya giden yolun üzerinde olup, güneyde Prymnessos ve mermer yataklarına sahip Dokimeion, Synnada ve Euphorbium merkezleri ile çevrilidir. Bizans döneminde de önemi koruyan kentin ismi Bizans dönemi yazıt ve kaynaklarında "Nakoleia" olarak geçer. Kısa bir süre sonra kent başpiskoposluğa yükseltilir ve 11. yy başlarına kadar da metropolitlik olarak önemini korur. Türk akınlarıyla birlikte gücünü yitiren Nakoleia son olarak 14. yy'da piskoposluk listelerinde yer almıştır. Kazısı yapılan ve apsis mozaiği ortaya çıkartılan kilise dışında ilçede ve çevresinde günümüze gelen, ayakta kalan bir Bizans yapısı kalmamıştır. Ancak bugün Seyitgazi Külliyesi içinde müzede sergilenen çok sayıda çeşitli mimari elemanlar (sütun başlıkları korniş, levha, arşitrav parçaları, vaftiz havuzu vb.) bu bölgede dinsel yapıların varlığının somut kanıtlarıdır. Ayrıca kaynaklarda Aziz Mikael Kilisesi' nin varlığından söz edilir [Mango 1986:45]. Seyitgazi ilçesinin güneydoğusunda Seyit Battal Gazi Külliyesi'nin inşa edildiği tepenin karşısında bugün Kalebayırı denilen yerde sadece Bizans kalesinden bazı duvar kalıntıları ayakta kalabilmiştir. 16. yy'daki Osmanlı minyatürlerinde (Matrakçı Nasuh'ta) kalenin sağlam durumu görülmektedir. Seyitgazi ilçesine bağlı Şükranlı köyünün doğusunda kayalık yamaçta bir nekropol bulunmaktadır. Bizans Dönemi'ne ait olan mezarlar, haç planlı, üzeri beşik tonoz ile örtülü kaya mezarlarıdır. |
| Araştırma ve Kazı: Seyitgazi'deki kilise mozaiği hakkındaki tek çalışma mozaiğin bir atık su kuyusu açma çalışması sırasında keşfedilmesi üzerine 1997 yılında gerçekleştirilen kazı çalışması olmuştur. Eskişehir Arkeoloji Müzesi tarafında gerçekleştirilen kurtarma kazısının sonuçları M. Fuat Özçatal tarafından yayınlanmıştır [Özçatal 1997:529-550]. |
| Tanım: Mimari Özellikleri: Mozaik içten ve dıştan yarım yuvarlak bir apsis içerisinde yer almaktadır. Apsisin boyutları 4.00x6.60 m; duvar genişliği 82 cm'dir. Apsise bitişik, kuzeye doğru uzanan 70 cm genişliğinde benzer malzeme ve tekniğe sahip başka bir temel daha mevcuttur. Burada yapılan kazı çalışmalarının sonucunda bugünkü toprak seviyesinden 2.20 m derinlikteki mozaiğe ulaşılmıştır. Apsis yuvarlağından 1.10 m içeride ve apsisin biçimine uygun olan mozaik 2.60x2.75 m boyutlarındadır. Yaklaşık 6 metrekarelik bir alan kaplayan mozaik beyaz, mavi, kırmızı, turuncu ve kirli beyaz renkte kübik taşlardan yapılmıştır. "Opus Aleksandrinum" tekniğinde yapılan mozaik dilimli rozetlerden oluşmaktadır. Merkezinde bulunan kare çerçevenin ortası boş bırakılmıştır. Bu kısma altar ayağı oturtulmuş olmalıdır. Etrafı antrolak motifi ile çevrili olan mozaiğin üst kısmında, içinde üç satır Grekçe yazıt olan bir "tabula ansata" yer alır. Yazıtta "Nakolea şehrinin savcısı FIavios Eusebios, Helena ile beraber dua edip bu mozaiği koydurdu" yazmaktadır. Tabula ansatanın üzerinde ise daire içinde haç ve sarmaşık motifi uygulanmıştır. Orta alandaki rozet motiflerinin her birinin içinde uçları süslü haç motifleri bulunmaktadır. Mozaik, kırma taşlar ve horasan harcıyla yapılan bir blokaj üzerine oturtulmuştur. Mozaiğin kenarları son derece şekilsiz taşlarla çevrili olup devşirme taşlar da kullanılmıştır. Mozaik ile apsis arasında paralel yerleştirilmiş kalitesiz mermerden iki oluk taşı yer alır. |
| Buluntular: Yapılan çalışmalarda 144 cam parça bulunmuştur. Bunlar 21 ağız, 6 kandil çubuğu, 3 kaide, 4 kulp, 32 pencere camı, 1 yüzük kaşı, 1 kakma (gömme) cam ve 76 gövde parçası olarak ayrılmıştır. Cam buluntular ağırlıklı olarak 6-7.yy'a tarihlendirilmiştir. Kazıda toplam 50 sırsız seramik bulunmuştur. Bunlar çoğunluğu değişik tipte kap, kase, amphora, testi gibi kaplara ait parçalardır. Dönem olarak ele alındığında Roma Dönemi'ne ait boyalı seramikler ile Bizans örnekleri olduğu tespit edilebilmektedir. Seramik parçalarının genelde pişirme kaplarına ait oldukları görülmüştür. Seramiklerin çoğunlukla Orta Bizans dönemine ait olduğu belirtilmiştir. Bununla birlikte amphora parçalarından bazıları 6-9. yy'lar arasına tarihlendirilmiştir. Kazıda ele geçen 53 maden eser arasında 1 kandil askısı, 1 çengel, 1 ok ucu, 14 çivi ve mıh ile 34 kurşun fitil taşıyıcı yer alır. Buluntular arasında dikkati çeken bir örnek, sağlam olarak ele geçen kandil askısıdır. Üç bölümlü bronz askının kolları yassı biçimlidir; uçlarında birer çengel yer alır. Kolları bağlayan ve asılmasını sağlayan kancanın kolu haç biçiminde yapılmıştır. Bu tip kandil askılarının paralelleri Erken Bizans Dönemine tarihlenmektedir. |
| Yorum: Kaynaklardan Nakoleia'da bir Aziz Mikhael Kilisesi bulunduğu anlaşılmaktadır [Mango 1986:45]. Bu mozaiğin bulunduğu yapı Aziz Mikhael Kilisesi olabilir. |
| Tahribat: |
